آل بویه
آل بویه یا بوییان، دودمانی ایرانی و شیعه مذهب با اصالت دیلمی بودند که در اواسط قرن چهارم تا اواسط قرن پنجم هجری بر بخش‌های جنوبی و غربی ایران و همچنین عراق حکومت می‌کردند. این سلسله که ریشه در روستای آل بویه در ارتفاعات املش گیلان داشت، خود را از نوادگان ساسانیان می‌دانست. قلمروی حکومت آل بویه سه برادر به نام‌های علی، حسن و احمد که در سپاه ماکان بن کاکی حضور داشتند، بنیان‌گذاران این سلسله بودند. علی با فتح فارس، حسن با تصرف جبال و احمد با تسخیر کرمان و خوزستان و ورود به بغداد، پایه‌های حکومت آل بویه را مستحکم کردند. در سال ۹۴۵ میلادی، احمد خلیفه عباسی را سرنگون کرده و خود را امیرالمرا خواند. بدین ترتیب، دوره یکصد و ده ساله سیطره آل بویه بر خلافت آغاز شد.
حکومت آل بویه دوره‌ای بین تسلط اعراب بر ایران در اوایل دوره اسلامی و فتح ایران به دست ترکان در قرن پنجم هجری بود. اهمیت آل بویه در تاریخ ایران به دلیل شیعه مذهب بودن آن‌ها و نیز نقششان در احیای فرهنگ و تمدن ایرانی پس از دوران طولانی حکومت عرب‌ها بود.