بانک

بانک نهادی اقتصادی است که وظایف مختلفی از جمله تجهیز و توزیع اعتبارات، عملیات مالی، خرید و فروش ارز، نقل و انتقال وجوه، وصول مطالبات، پرداخت بدهی مشتریان، نگهداری سهام و اوراق بهادار، قبول امانات و انجام وکالت خریدها و فروش‌ها را بر عهده دارد. سختمان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

وظایف بانک مرکزی

بانک مرکزی وظایفی مانند انتشار اسکناس، تنظیم حجم پول در گردش، نگهداری فلزات گرانبها و ارزهای متعلق به دولت، نگهداری ذخایر قانونی بانک‌های تجاری، ایجاد امکانات اعتباری برای بانک‌های تجاری، انجام عملیات تسویه حساب بین بانک‌ها و اجرای سیاست پولی را دارد. این بانک مسئولیت کنترل شبکه بانکی و اداره سیاست پولی را بر عهده دارد و بانک‌های دیگر را در جهت ارائه خدمات و هماهنگی با اقتصاد هدایت می‌کند.

تاریخچه بانکداری در ایران

بانک شاهنشاهی ایران نخستین بانک در ایران بود که در زمان ناصرالدین شاه قاجار اقدام به چاپ و نشر اسکناس کرد. در سال ۱۳۰۲ خورشیدی، بانک ملی در زمان حکومت پهلوی وظیفه چاپ اسکناس را بر عهده گرفت که بعدها به بانک مرکزی ایران واگذار شد.

منشأ واژه بانک

واژه بانک از زبان فرانسوی (banque) و از واژه ایتالیایی قدیمی (banca) گرفته شده است که به معنی "نیمکت" یا "شمارش‌گر" است. در دوران رنسانس، بانکداران فلورانس مذاکرات و مبادلاتشان را پشت میزهایی که با رومیزی‌های سبز رنگ پوشیده شده بود، انجام می‌دادند. یکی از قدیمی‌ترین نشانه‌های فعالیت‌های تبدیل پولی، سکه درهم نقره یونان است که در موزه بریتانیا به نمایش گذاشته شده است.

پیشینه بانکداری

کهن‌ترین شکل بانکداری مربوط به دوران آشوریان و بابلیان است. مدارکی از این دوران نشان‌دهنده وجود چک و قوانین مربوط به فعالیت‌های بانکداری در قوانین حمورابی است. سپس یونانیان و رومیان نیز در معابدشان به فعالیت‌های بانکداری پرداختند. در دیگر نقاط جهان از جمله هند و چین نیز فعالیت‌های بانکداری انجام می‌شده است.

بانکداری در قرون وسطی

ریشه بانکداری کنونی را می‌توان در قرون وسطی و اوایل رنسانس ایتالیا پیدا کرد. در شهرهای ثروتمند ایتالیا مانند فلورانس، لوکا، سیه‌نا، ونیز و جنوا، خانواده‌های پروزی و باردی بر بانکداری فلورانس کنترل داشتند. جیووانی دی بیکی د مدیچی یکی از معروف‌ترین بانک‌های ایتالیایی به نام بانک مدیچی را در سال ۱۳۹۷ میلادی تأسیس کرد. جمهوری جنوا نیز اولین بانک سپرده ایالتی را در سال ۱۴۰۷ میلادی تأسیس کرد.

تعریف بانک در کشورهای مختلف

تعاریف بانک در هر کشور متفاوت است. در انگلستان، بانکدار فردی است که دارای شغل بانکداری است و مسئولیت‌هایی نظیر انجام محاسبات جاری و جمع‌آوری چک‌های مشتریان را دارد. در ایالات متحده آمریکا، صنعت بانکداری کاملاً قانون‌مند است و تمامی بانک‌ها با سپرده‌های تضمین شده از طریق FDIC فعالیت می‌کنند.

فعالیت‌ها و قوانین بانکداری

بانک‌ها به عنوان عامل پرداخت‌کننده از طریق اجرای چک‌ها و حساب‌های جاری مشتریان، فعالیت می‌کنند. قوانین بانکداری در اکثر حوزه‌ها توسط مؤسسات مستقل از دولت تنظیم و تأسیس می‌شوند و مدارک بانکی ویژه‌ای برای اداره آن‌ها نیاز است. این قوانین شامل حقوق و مقرراتی مانند مانده‌حساب بانکی، جمع‌آوری چک‌های مشتریان و حفظ حریم خصوصی مشتریان است.

عملکردهای اقتصادی بانک‌ها

بانک‌ها نقش مهمی در اقتصاد ایفا می‌کنند که شامل افتتاح حساب، شبکه‌بندی و تسویه وجوه، واسطه‌گری اعتبار، اصلاح و توسعه کیفیت اعتبار، انتقال سررسید و تولید پول می‌شود.

انواع بانک‌ها

بانک‌ها را می‌توان به انواع مختلف تقسیم کرد از قبیل:

• بانکداری جزئی، که مستقیماً با اشخاص و تجارت‌ها ی کوچک سرو کار دارد.
• بانکداری تجاری، که خدمات تجارت بازار متوسط را ارائه می‌دهد.
• بانکداری شراکتی، که مربوط به موسسات تجاری بزرگ و مستقل است.
• بانکداری خصوصی، که خدمات مدیریت سرمایه را برای اشخاص و خانواده‌های دارای ارزش شبکه‌ای بالا فراهم می‌کند.
• بانکداری سرمایه‌گذاری، که مربوط می‌شود به فعالیت‌هایی که در بازارهای مالی انجام می‌گیرد.

اکثر بانک‌ها و موسسات اقتصادی خصوصی سودآور هستند اما برخی از آن‌ها توسط دولت اداره می‌شود، یا سازمان‌های غیرانتفاعی است.

انواع بانک‌های جزئی

• بانک‌های تجاری
• بانک‌های توسعه محلی
• اتحادیه‌های اعتباری
• بانک‌های ذخیره‌های پستی
• بانک‌های خصوصی
• بانک‌های خارج از حوزه قانونی
• بانک‌های ذخیره
• بهترین درگاه واسط
• جوامع سازمانی و بانک‌هایی که زمان را در بربابر پول، گرو برمی‌دارند
• بانک‌های اخلاقی

انواع بانک‌های سرمایه

• بانک‌های سرمایه‌ای که پذیره‌نویسی می‌کنند (برای فروش ضمانت می‌کنند) اوراق بهادار و اوراق قرضه، به داد و ستد حساب‌های خودشان می‌پردازند، ایجاد بازار می‌کنند و به شرکت‌ها پیشنهاد فعالیت‌های بازار سرمایه نظیر ادغام‌ها و کسب سود را می‌دهند.
• بانک‌های بازرگان:از دیرباز بانک‌هایی بودند که ضامن سرمایه‌گذاری –معاملاتی بودند تعریف امروزی آن اشاره دارد به بانک‌هایی که برای شرکت‌ها سرمایه را به صورت سهام عرضه می‌کند نه وام. برخلاف شرکت‌های سرمایه مخاطره‌آمیز، آن‌ها تمایل دارند که در شرکت‌های جدید سرمایه‌گذاری نکنند.

انواع دیگر بانک‌ها

• بانک‌های مرکزی که معمولاً تحت مالکیت دولت است و با مسئولیت‌ها قانونی مشابه مدیریت می‌شود؛ نظیر پشتیبانی از بانک‌های تجاری یا مدیریت نرخ سود نقدی به‌طور کلی آن‌ها که نقدینگی را برای سیستم بانک‌داری فراهم می‌کنند و به عنوان وام‌دهنده در آخرین وهله در شرایط بحران عمل می‌کند.

بانک‌های مرکزی و اسلامی

بانک‌های مرکزی معمولاً تحت مالکیت دولت هستند و با مسئولیت‌های قانونی مشابه مدیریت می‌شوند. بانک‌های اسلامی نیز بر اساس قوانین اسلامی فعالیت می‌کنند و از سود (بهره) اجتناب می‌کنند.

فهرست بانک‌های ایرانی

فهرست بانک‌های ایران فهرستی از بانک‌ها و مؤسسات مالی غیر بانکی ایران است. طبق قانون تمامی بانک‌ها و مؤسسات مالی رسمی تحت نظارت و مجوز بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران فعالیت دارند.

بانک‌های دولتی

بانک‌های سهامی عام

بانک‌های سهامی خاص

پس از انقلاب ۵۷ در خرداد ۱۳۵۸ شورای انقلاب لایحه‌ای را تصویب کرد که بر اساس آن نظام بانکی کشور ملی شد و همچنین بر اساس اصل ۴۴ قانون اساسی، دولتی اعلام شدند، اما رفته رفته تأسیس مؤسسه‌های مالی و اعتباری از سال ۱۳۷۶ زمینه‌ساز تأسیس بانک‌های خصوصی شد. نهایتاً بانک مرکزی در اسفند ۱۳۷۷ موافقت خود را با تأسیس بانک‌های خصوصی اعلام کرد.

مؤسسات مالی غیر بانکی

بانک‌ها و مؤسسات مالی غیرفعال